BLOGG 32 (Bezonnen Lezingen Over Gender & Gezondheid)

Onderbrekingen tijdens het huisartsenconsult: wie, wanneer, en hoe?

Verbale onderbrekingen – inderdaad, iemand interrumperen of in de rede vallen, zoals deze tussenzin een beetje doet– hebben een negatief imago. Maar sommige onderbrekingen – spoiler alert: best veel zelfs –  voegen juist iets toe aan de inhoud of het verloop van het gesprek!

Artsen zouden hun patiënten al na 18 seconden onderbreken, resulterend in minder ruimte voor de patiënt om relevante zorgen en klachten te delen. Daarnaast worden onderbrekingen nog steeds vaak gelinkt aan dominant, mannelijk gedrag: ‘manterrupting’. Maar onderbreken mannen hun gesprekspartner echt vaker dan vrouwen? En onderbreken patiënten hun huisarts eigenlijk wel eens? Bovendien: zijn onderbrekingen altijd nadelig voor de interactie, of zijn er misschien verschillende soorten onderbrekingen? En in hoeverre speelt het man- of vrouw-zijn van de gesprekspartner een rol?

Om deze vragen te beantwoorden onderzochten wij de functie van de onderbrekingen van huisartsen en patiënten tijdens twee belangrijke consultfasen. De eerste belangrijke consultfase was de fase van probleempresentatie, waarin de patiënt de ruimte krijgt om te vertellen over zijn/haar klachten en zorgen. Meestal begint deze fase met een openingsvraag van de huisarts, zoals ‘Wat kan ik voor u doen vandaag?’ of ‘Vertel eens, wat brengt u hier?’ De huisarts stelt tijdens deze fase vaak nog wat aanvullende vragen om een zo duidelijk mogelijk beeld te krijgen van de klacht en de patiënt. De tweede belangrijke fase was de fase van het bespreken van een diagnose en/of een behandelplan. Deze fase volgt vaak na een lichamelijk onderzoek, en wordt traditioneel geleid door de huisarts. De laatste jaren is de stem van de patiënt in deze fase steeds belangrijker geworden, zodat arts en patiënt samen kunnen bespreken en beslissen wat het beste is voor de patiënt.

Onderbrekingen: ondersteunend of niet?

In dit onderzoek maakten we onderscheid tussen ondersteunende onderbrekingen en niet-ondersteunende onderbrekingen. Waar niet-ondersteunende onderbrekingen de inhoud en het verloop van de interactie verstoren, bijvoorbeeld doordat de onderbrekende spreker van onderwerp verandert, kunnen ondersteunende onderbrekingen juist iets toevoegen aan de interactie. De onderbrekende spreker kan met een onderbreking bijvoorbeeld enthousiasme of begrip tonen, of vragen om verheldering zodat beide sprekers zeker weten dat ze elkaar begrijpen.

Hoe hebben we dat aangepakt?

Om dit onderzoek zo netjes mogelijk uit te voeren hadden we een goede dataset nodig met alle vier mogelijke genderdyades, zoals vrouwelijke huisarts – mannelijke patiënt. Uiteindelijk hebben we onderbrekingen in totaal 84 consulten onderzocht, waarin we voor iedere genderdyade 21 consulten gevonden hebben. Bij de selectie van de consulten zorgden we ervoor dat de gemiddelde leeftijd van de patiënten, de oorsprong van de klachten (verklaard vs. onverklaard), en het consulttype (eerste consult vs. follow-up consult) zo gelijk mogelijk waren tussen de genderdyades.

Met statistische analyses hebben we vervolgens gekeken in hoeverre de rol van de spreker (huisarts vs. patiënt), het gender van de spreker (vrouw vs. man), en de consultfase (fase van probleempresentatie vs. fase van bespreken van diagnose en/of behandelplan) de functie van een onderbreking voorspelden (wel/niet ondersteunend). Daarnaast waren we benieuwd in hoeveel consulten de eerste onderbreking werd gedaan door de huisarts, na hoeveel seconden dit was, en of deze eerste onderbreking wel/niet ondersteunend was.

Wat vonden we?

Uit de resultaten bleek dat de meeste onderbrekingen in huisarts-patiëntgesprekken ondersteunend zijn (83%)! De kans op een niet-ondersteunende onderbreking was groter als de spreker patiënt was, man was, of als de onderbreking werd gedaan tijdens de fase van het bespreken van de diagnose en/of het behandelplan. De resultaten waren echter iets genuanceerder als we keken naar combinaties van factoren: in de groep huisartsen maakten mannen inderdaad vaker een niet-ondersteunende onderbreking dan vrouwen, maar in de groep patiënten waren het juist de vrouwen die vaker op een niet-ondersteunde manier hun gesprekspartner onderbraken (zie Figuur 1).

Daarnaast maakten patiënten significant meer niet-ondersteunde onderbrekingen dan huisartsen tijdens de fase van probleempresentatie, maar was het verschil tussen huisartsen en patiënten niet meer significant in de fase van het bespreken van de diagnose en/of het behandelplan (zie Figuur 2).

In iets meer dan de helft van de consulten (56%) maakten huisartsen de eerste onderbreking, gemiddeld 36 seconden na de start van de fase van probleempresentatie (2x zo lang als de 18 seconden uit eerder onderzoek!). Van deze eerste onderbrekingen was zelfs 89% ondersteunend; de huisarts onderbrak de patiënt vooral om begrip te tonen of te vragen naar aanvullende relevante informatie.

Wat betekenen onze bevindingen?

Onderbrekingen verdienen een positiever imago; in meer dan 80% van de gevallen onderbreken huisartsen én patiënten hun gesprekspartner om een belangrijke vraag te stellen, extra informatie te geven, of begrip te tonen. De enkele niet-ondersteunende onderbrekingen vonden vooral plaats in de fase van het bespreken van de diagnose en het behandelplan. Wellicht worden patiënten steeds mondiger en durven ze meer hun eigen gedachten te delen in deze cruciale fase. Vooral de vrouwelijke patiënten in onze data onderbraken hun huisarts op een niet-ondersteunende manier, bijvoorbeeld om onenigheid te tonen of van onderwerp te veranderen. Dit zou kunnen impliceren dat vrouwelijke patiënten zich krachtig voelen tijdens het medische consult, óf juist dat ze zich minder gehoord of begrepen voelen dan mannelijke patiënten. Als een volgende stap kunnen toekomstige studies het effect van de verschillende typen onderbrekingen op evaluaties van patiënten onderzoeken (zoals tevredenheid en gevoel van controle). Zo kunnen we meer inzicht krijgen in de invloed van onderbrekingen op de relatie tussen huisarts en patiënt, evenals in de rol van communicatie in de gezondheidszorg.

Picture Your Research!

Enny en Ilona organiseerden met collega’s van Letteren een online evenement (Picture Your Research!) waarin promovendi in twee workshops hun onderzoek in beeld probeerden te vangen, met behulp van elkaars ideeën en de input van drie professionele kunstenaars. De inspirerende workshops leidden tot prachtige onderzoeksbeelden, die tijdens een afsluitend symposium tentoongesteld werden voor collega’s van de afdeling. Ilona maakte met de Japanse techniek kintsugi zelf een beeld die de bevindingen van de onderbrekingenstudie samenvat in een krachtige metafoor: een onderbreking (zoals de breuk in het schaaltje) kan juist iets moois toevoegen aan het geheel, zolang het ondersteunend is (net als de gouden lijm!).