BLOGG 28 (Bezonnen Lezingen Over Gender & Gezondheid)

Het verloop van lichamelijke klachten

Onlangs is er een nieuw artikel vanuit ons onderzoeksproject verschenen! In dit artikel hebben we uitgezocht hoe geslacht en gender samenhangen met het verloop van lichamelijke klachten. Vrouwelijk geslacht bleek een slecht verloop te voorspellen, terwijl vrouwelijk gender juist beschermde tegen een slecht verloop. Hoe zit dat nou? In deze BLOGG worden jullie meegenomen in dit onderzoek!

Bron: www.atchisonglobenow.com

Hallo huisarts!
Heeft u de laatste tijd de huisarts nog bezocht? Denk de COVID-pandemie voor de verandering even weg, en probeer de laatste keer dat u bij de huisarts was voor de geest te halen. Grote kans dat u bij de huisarts was voor één van de veelvoorkomende lichamelijke klachten die wij in ons onderzoek hebben meegenomen, zoals rugpijn, vermoeidheid, hoofdpijn of tintelingen in uw lichaam. Zo’n 13% tot 43% van alle huisartsbezoeken in Nederland zijn vanwege deze klachten, dus ja, we hebben het zeker over veelvoorkomende klachten. Vaak houden lichamelijke klachten een korte tijd aan en verdwijnen ze daarna spontaan of dankzij een behandeling. Maar bij 10% tot 30% van de mensen die hulp zoekt voor hun klacht, houdt de klacht 15 maanden of langer aan. Het was tot nu toe onduidelijk welke mensen langdurige lichamelijke klachten ontwikkelen; wellicht zijn geslacht en gender voorspellers  voor het aanhouden van lichamelijke klachten? En dat is precies wat wij hebben onderzocht!  

Hoe hebben we het aangepakt?
In eerder onderzoek hebben we binnen Lifelines, de populatie waarin wij ons onderzoek uitvoerden, een gender index ontwikkeld. Deze gender index drukt in cijfers uit in hoeverre mensen mannelijke of vrouwelijke rollen op zich nemen. Binnen Lifelines weten we ook wie man of vrouw is, dus het geslacht zoals bepaald bij de geboorte. Mooi! De eerste stap was gezet – we kennen de genderrollen en het geslacht van participanten.

De volgende stap was lastiger… Hoe definieer je ‘langdurige lichamelijke klachten’ eigenlijk? In een studiepopulatie als Lifelines, waar meer dan 160.000 mensen aan meedoen, kan je niet ieders klachtenpatroon één voor één gaan bekijken. Uiteindelijk hebben we de data aan een algoritme gevoerd, en het algoritme heeft alle mensen die door de tijd heen eenzelfde soort klachtenpatroon ervaarden gegroepeerd. Uit het algoritme kwamen verschillende “klassen” naar voren. Allereerst was er een groot aantal mensen die weinig tot geen symptomen ervaarden. Daarentegen was er een groep mensen die steeds ernstigere lichamelijke klachten meldden door de tijd heen. Tevens was er een groep mensen met een stabiel, maar ernstig klachtenpatroon. Tot slot was er een groep met mensen van wie de symptomen juist afnamen in de loop van de tijd.

Toen kwam de derde stap: nadenken! We willen niet dat een eventueel voorspellend effect van geslacht op langdurige klachten eigenlijk verklaard wordt door een derde variabele. Als bijvoorbeeld blijkt dat er veel vrouwen met een chronische ziekte in de groep met toenemende klachten zitten, willen we wel met zekerheid kunnen zeggen dat ‘vrouw-zijn’ een voorspeller is voor klachten, en niet dat het eigenlijk aan de chronische ziekten ligt dat lichamelijke klachten toenemen. Wat doe je dan als wetenschapper? Juist, je duikt de literatuur in! We hebben uitgezocht of eerder onderzoek al andere voorspellers voor aanhoudende klachten heeft geïdentificeerd waar wij voor kunnen corrigeren in ons onderzoek.

En dan de laatste stap: alle informatie samenbrengen en een voorspellend model opzetten! Voorspellen geslacht en gender langdurige lichamelijke klachten, als je corrigeert voor allerlei andere variabelen?

En, wat kwam er uit het onderzoek?
Uit ons onderzoek bleek dat een stabiel klachtenpatroon met ernstige klachten vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen. Dit zou aan biologische verschillen tussen mannen en vrouwen kunnen liggen: vrouwen verwerken pijn anders dan mannen. Vrouwelijke hormonen, genen, immuunreacties en de anatomie van het vrouwelijk brein zouden vrouwen vatbaarder voor lichamelijke pijn kunnen maken. Daarnaast laat onderzoek zien dat vrouwen zich vaak meer bewust zijn van pijn in hun lichaam dan mannen, waardoor ze klachten ook eerder als ongemak ervaren.

Vrouwelijk gender daarentegen, bleek te beschermen tegen zowel ernstige, stabiele klachten, als tegen toenemende klachten. Dus, zowel mannen als vrouwen met vrouwelijke genderrollen hadden minder vaak ernstige, stabiele of toenemende klachten op de lange termijn. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat mensen met een vrouwelijk genderrolpatroon eerder geneigd zijn om hulp te zoeken bij hun arts, wat de ziektelast op de lange termijn kan verlagen. Want: hoe vroeger je ingrijpt of een arts de mogelijkheid geeft tot ingrijpen door hulp te zoeken, des te groter de gezondheidswinst. Mensen met vrouwelijke genderrollen kunnen vaak ook makkelijker over hun klachten praten, terwijl dit voor mensen met mannelijke genderrollen not done is.

Wat betekenen de resultaten?
Enerzijds geeft dit onderzoek mooi weer dat zowel geslacht als gender, los van elkaar, een effect op lichamelijke klachten kunnen hebben. Artsen kunnen het geslacht én de genderrollen van hun patiënten in hun achterhoofd houden, wanneer zij een patiënt met veelvoorkomende lichamelijke klachten zien op spreekuur. Bij een vrouw kan de arts er rekening mee houden dat zij meer kans heeft dan een man om een stabiel, maar ernstig klachtenpatroon te ontwikkelen. En hoewel een arts hoogstwaarschijnlijk niet bewust vrouwelijke genderrolpatronen aan aanhoudende klachten zal koppelen, zal de arts zich wel bewust zijn van de relatie tussen vrouwelijkheid en hulpzoekgedrag, en dit meewegen in het behandelplan en de verdere stappen.

Aan de andere kant roept dit onderzoek extra vragen op. Is het hebben van vrouwelijke genderrollen écht gerelateerd aan het eerder hulp zoeken voor klachten? Praten mannelijke mensen altijd minder makkelijk over hun klachten, of verschilt dat per context? Zoveel interessante vragen om nog te beantwoorden; het blijkt maar weer hoe nuttig onderzoek naar gender en gezondheid is!

Aranka